ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΑΝΔΡΙΣΜΟΙ

Εδώ και αρκετά χρόνια, θεωρητικοί όπως ο Νέγκρι έχουν επισημάνει έναν «γυναικείο μετασχηματισμό της εργασίας», στο πλαίσιο του οποίου έχουν τεθεί σε λειτουργία -και μάλιστα «αμετάκλητα»- μια αρρενοποίηση των γυναικών όσο και μια εκθήλυνση των ανδρών. Το πρώτο σκέλος της ανάλυσης μάλλον αποτυγχάνει να δει τις απώλειες που έχουν οι εργαζόμενες γυναίκες, ακριβώς εξαιτίας του τρόπου που είναι σήμερα οργανωμένη η εργασία, βάζει έτσι μάλλον εύκολα τον (έμφυλο) προσδιορισμό στους μετασχηματισμούς των τελευταίων δεκαετιών· η επισήμανση της αρρενοποίησης/εκθήλυνσης στο δεύτερο σκέλος, ωστόσο, μολονότι ίσως χρειάζεται τεκμηρίωση, δεν είναι χωρίς σημασία. Πρώτα απ’όλα, αποτελεί μια επιπλέον υπόμνηση ότι η «κλασική φεμινιστική» διχοτομία ‘άνδρας=θύτης εναντίον γυναίκας=θύματος’, έχει καταλυθεί (βλ. Silke Lohschelder, Αναρχοφεμινισμός, Ελευθεριακή Κουλτούρα, 2006).

Χωρίς να παραβλέπουμε τους μηχανισμούς που παράγουν και διευρύνουν τις ανισότητες μεταξύ των φύλων (όχι μόνο ως προς τις ευκαιρίες που παρέχει το εκάστοτε πλαίσιο που έφτιαξαν άνδρες, αλλά και ως προς τα αποτελέσματα που δίνει), δεν μπορούμε να προσπεράσουμε παραδείγματα αλληλεγγύης και συντροφικότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών στο μικροεπίπεδο, «προεικονιστικά» μιας κοινωνίας χωρίς καταπίεση φύλου. Πόσο μάλλον που τα παραδείγματα αυτά εκτείνονται και στο δημόσιο χώρο. Για να μείνουμε στα πλέον πρόσφατα, ασφαλώς δεν πέρασε απαρατήρητη για τις αναγνώστριες του Εντός Φύλου η είδηση ότι οι Γερμανοί Πράσινοι -το πρώτο κόµµα στη Γερµανία που εισήγαγε την ποσόστωση του 50% στο ψηφοδέλτιό του, µε µια γυναίκα να βρίσκεται πάντοτε στην κορυφή της λίστας-, διακήρυξαν με σχετικό κείμενο νέων μελών και βουλευτών τους ότι «δεν έχουν πλέον την ανάγκη να είναι µάτσο», δηλώνοντας, έτσι ότι «άνδρας δεν γεννιέσαι, αλλά γίνεσαι» (Τα Νέα, 21.4.2010).

Οι διαφορετικές εκδοχές του ανδρισμού («ανδρισμοί») συνιστούν μια πραγματικότητα που οι φεμινίστριες δεν (μπορούν να) αγνοούν: ακόμα και στην περίοδο που στη χώρα μας οι ιδιωτικές στιγμές της συζύγου του πρωθυπουργού ήταν πολιτικό όπλο εναντίον του, και που μεσουρανούσε το πρότυπο άνδρα που προπαγάνδιζαν περιοδικά σαν το Κλικ -πολύ δε περισσότερο σήμερα, που το πρότυπο αυτό συντρίβεται-, το να γίνουν κάτι σαν τον Πέτρο Κωστόπουλο δεν ήταν όνειρο όλων των νέων ανδρών της εποχής – και ευτυχώς.

Ενώ λοιπόν δεν έχουμε τελειώσει με την καταπίεση των γυναικών, στην ιστορική εμπειρία των σύγχρονων γυναικών ανήκει μια σταθερή τροχιά μετασχηματισμού των σχέσεων φύλου σε μια εξισωτική κατεύθυνση (βλ. Erik Olin Wright, Interrogating Inequality, Verso, 1994 – μτφρ.: Εύη Πάτκου)· έχει ενδιαφέρον να δούμε τη μέχρι τώρα συμβολή των ανδρών σε αυτήν την πραγματικότητα. Και ακόμα μεγαλύτερο, νομίζω, να δούμε ποιες εκδοχές ανδρισμού παράγονται σε αναφορά με αυτό που ορισμένοι ψυχαναλυτές υποδεικνύουν ως «έκπτωση του ρόλου του Πατέρα»· θα μπορούσαν κάποιες από αυτές να επικοινωνήσουν με ένα σύγχρονο φεμινιστικό πρόγραμμα; Η μέχρι πρότινος παντοδυναμία των ανδρών στο οικονομικό πεδίο, δεν είναι, εδώ και καιρό, το πλέον στέρεο βάθρο της κυριαρχίας τους· πού (αλλού) εδράζεται σήμερα η κυριαρχία αυτή και τι είδους σχέσεις των φύλων συγκροτούνται στο πλαίσιό της;

Σήμερα, στο φόντο της κρίσης, η γενίκευση της φτώχειας, της ανεργίας και της επισφάλειας, και η υποχώρηση ενός ιεραρχικού κοινωνικού κράτους που στήριζε τη γυναίκα για να παραμείνει στο σπίτι με τα παιδιά, είναι άραγε νομοτελειακό ότι θα έχουν ως κύρια όψη τον ανασφαλή-και-γι’αυτό-αυταρχικό-άνδρα, την ένταση του ανταγωνισμού και την όξυνση της βίας μεταξύ των φύλων; Δεν θα μπορούσαν να είναι η απαρχή για έναν τύπο σχέσεων που να στηρίζεται περισσότερο στην αλληλοβοήθεια και την ανανοηματοδότηση των ρόλων που επιφύλαξαν μέχρι σήμερα οι κοινωνίες σε άνδρες και γυναίκες; Και πώς σχετίζονται όλα αυτά με τις τάξεις;

Ας θυμηθούμε ότι οι θέσεις και οι σχέσεις ανδρών και γυναικών δεν είναι παιχνίδια μηδενικού αθροίσματος (ό,τι χάνει η μία, να το κερδίζει ο άλλος), ούτε, πολύ περισσότερο, οι σχέσεις αυτές είναι ένα άλλο είδος ταξικών θέσεων και σχέσεων, όπως θα ήθελαν ορισμένες αριστερές φεμινίστριες (η συζήτηση αυτή αναπτύχθηκε στο Εντός Εποχής, φύλλα 55 & 57, http://entosepoxhs.wordpress.com). Εξαιτίας της επίδρασης που άσκησε ο μαρξισμός στη φεμινιστική σκέψη, ορισμένες συγγραφείς διάλεξαν την έννοια της τάξης για να υποστηρίξουν θεωρητικά και να «νομιμοποιήσουν» πολιτικά τον αγώνα τους, συχνά σε ένα θεωρητικό και πολιτικό κλίμα που παρέπεμπε την απελευθέρωση των γυναικών στην εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού.  Αν όμως σήμερα μιλάμε –και σωστά- για αγώνες «τάξης εναντίον τάξης», κάθε άλλο παρά μπορούμε να κάνουμε λόγο για αγώνες «φύλου εναντίον φύλου»: η μισθωτή εργαζόμενη δεν ανήκει στην ίδια τάξη με την εργοδότριά της και, συμμετρικά, το νέο εργατικό κίνημα που βρίσκεται υπό συγκρότηση (και) στη χώρα μας, αναδεικνύει τόσο ανδρικές όσο και γυναικείες ηγετικές φυσιογνωμίες, στον αντίποδα των πατερναλιστικών μορφών συνδικαλιστών που ταυτίστηκαν με το κράτος απ’το ’80 μέχρι σήμερα. Για όλους αυτούς τους λόγους, ο φεμινισμός δεν είναι μια αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση, ούτε βέβαια υπόθεση μόνο της Αριστεράς.

Αν η τελευταία έχει μια πιο «ιδιαίτερη» δουλειά να κάνει, είναι να δείξει –έμπρακτα, και όχι μόνο θεωρητικά- ότι ο δικός της φεμινισμός ξεκινάει από σήμερα, δεν αφορά μόνο τις ευκαιρίες αλλά και τα αποτελέσματα, συναντιέται υποχρεωτικά με τον ανταγωνισμό των τάξεων, βοηθάει να κατανοήσουμε τη στρεβλή διάκριση δημόσιου-ιδιωτικού που υπερασπίζονται οι φιλελεύθεροι και αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο σε ένα πρόγραμμα απελευθέρωσης που αφορά τόσο τις γυναίκες όσο και τους άνδρες –δεν είναι, δηλαδή, τόσο «μερικός» και «δευτερεύων» όσο συνήθως (ίσως και ιδιοτελώς) τείνουμε να πιστεύουμε.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο Εντός Φύλου της Αυγής

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s