ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΧΡΟΝΟΣ

Μπροστά στη ραγδαία άνοδο της Ακροδεξιάς, το αντίβαρο των ηγετικών δυνάμεων στην Ευρώπη είναι η υπόσχεση για «ανάπτυξη». Αλλά πού πατάει η υπόσχεση αυτή; Οι προβλέψεις για το 2017 δεν είναι ευοίωνες. Για την ώρα, λοιπόν, η υπόσχεση συνδέεται μόνο με το φτηνό δανεισμό μέσω της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Όσο παγερό κι αν ακούγεται, το αντίβαρο στην άνοδο της Ακροδεξιάς είναι σήμερα η ΕΚΤ. Για πόσο όμως;

Στα πρώτα χρόνια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γράφει στο «Κερδίζοντας χρόνο» ο Βόλφγκανγκ Στρέεκ, όταν δηλαδή τα ταμεία ήταν γεμάτα και οι δυνατότητες δανεισμού από τις «αγορές» μεγαλύτερες, τα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα με τα οποία ο φτωχός ευρωπαϊκός Νότος θα πλησίαζε τον πλούσιο Βορρά απέδωσαν στην πραγματικότητα λιγότερο οικονομικά και πολύ περισσότερο πολιτικά: χρησιμοποιήθηκαν, δηλαδή, για να ακυρωθεί η δυνατότητα, στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία, ενός ευρωκομμουνιστικού «κοινωνικού συμβολαίου» α λα ιταλικά, που μέχρι και τη δεκαετία του ’70 φάνταζε εφικτό. Σε περιοχές του ευρωπαϊκού Νότου με ακραίες μισθολογικές ανισότητες, και αδυναμία των εθνικών κρατών να καλύψουν το χάσμα με τον αναπτυγμένο Βορρά, στο Μετσοτζόρνο της Σικελίας για παράδειγμα, οι τοπικές ελίτ χρησιμοποίησαν τα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα ως βάση για την κατασκευή συναινέσεων, για ψηφοθηρικούς-πελατειακούς λόγους δηλαδή. Και το ίδιο ακριβώς έκαναν στην εθνική κλίμακα οι κυβερνήσεις των Χριστιανοδημοκρατών και της Κεντροαριστεράς, με προφανή στόχο την παραμονή τους στην εξουσία.

Σήμερα που ο παλιός δημοσιονομικός χώρος δεν υπάρχει, και που η δυνατότητα δανεισμού από τις αγορές ούτε καν πλησιάζει αυτή των αρχών του 2000, μόνη εναπομείνασα αναπτυξιακή πολιτική της Ε.Ε. να «δικαιώνει» το ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας: ο φτηνότερος δανεισμός μέσω της αγοράς κρατικών ομολόγων και της μείωσης των επιτοκίων. Όχι βεβαίως δωρεάν, αλλά με αντάλλαγμα τη δέσμευση των δανειζόμενων για μελλοντικές «μεταρρυθμίσεις»: περικοπές συνταξιοδοτικών επιδομάτων, ξεπούλημα δημόσιων επιχειρήσεων, εκκαθάριση ενοχλητικών συνδικαλιστικών οργανώσεων. Αυτή η μετατροπή της ΕΚΤ σε «κράτος τελευταίας καταφυγής», εξηγεί ο Στρέεκ, βοηθά πολιτικούς σαν την Μέρκελ να «εγγυώνται» την άμβλυνση των ανισοτήτων στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα συνολικά, την ίδια στιγμή που δεν χρειάζεται να απολογούνται στο εσωτερικό ότι βοηθούν τους «τεμπέληδες γείτονες». Αυτή η μετατροπή της ΕΚΤ σε «κράτος τελευταίας καταφυγής», προσθέτουμε εμείς, βοηθά πολιτικούς σαν τον Τσίπρα να κερδίζουν χρόνο στην εξουσία, υποσχόμενοι ότι οι θυσίες από το περσινό καλοκαίρι μέχρι σήμερα θα πιάσουν επιτέλους τόπο.

Η ΕΚΤ ως κράτος τελευταίας διαφυγής: να ένας τρόπος να δει κανείς την υπερδραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας την επαύριο του ιταλικού δημοψηφίσματος, όταν η ίδια ανακοίνωσε ότι θα παρατείνει το πρόγραμμα της αγοράς κρατικών ομολόγων με προνομιακά επιτόκια για τους δανειζόμενους (ποσοτική χαλάρωση, QE) ως το Δεκέμβρη του 2017, αν όχι και περισσότερο – επεκτείνοντάς το μάλιστα, και αγοράζοντας εκτός από τα διετή, και ομόλογα μονοετούς διάρκειας. Στην αρχιτεκτονική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη δεν έχουν βέβαια υποκατασταθεί από την ΕΚΤ. Η τελευταία, ωστόσο, λειτουργεί για το σύνολο των αστικών τάξεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η κρατική εξουσία στα χρόνια του Μανιφέστου του Κομμουνιστικού Κόμματος: ως «επιτροπή που διαχειρίζεται τις κοινές υποθέσεις της αστικής τάξης στο σύνολο της».

Μπορεί να υπάρξει επιστροφή στην «ανάπτυξη», δηλαδή επενδύσεις, με αυτού του τύπου τη διαχείριση των «κοινών υποθέσεων»;

Μια πρώτη, τελείως εμπειρική σκέψη, είναι ότι παρά τις αλλεπάλληλες μειώσεις επιτοκίων μέχρι σήμερα, αυτό δεν συνέβη. Προϋπόθεση για τις επενδύσεις, με άλλα λόγια, δεν ήταν γενικώς η ρευστότητα, αλλά η προσδοκία υψηλής κερδοφορίας.

Μια δεύτερη σκέψη είναι ότι, μέχρι στιγμή, αυτοί που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη για φτηνότερο δανεισμό, η Ελλάδα ας πούμε, δεν έχουν πρόσβαση στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης – σε αντίθεση με τις πλεονασματικές/εξαγωγικές χώρες, όπως η Γερμανία, που έχουν όφελος αντιστρόφως ανάλογο της ανάγκης τους σε δανεισμό (βλ. εδώ).

Μια τρίτη αφορά, βεβαίως, τους πραγματικά ωφελημένους της ανάπτυξης, αν σκεφτεί κανείς τα ανταλλάγματα της συμμετοχής στα προγράμματα της ΕΚΤ.

Η γερμανική Δεξιά ξέρει ότι τα προβλήματα της Ευρωζώνης δεν λύνονται έτσι – και το ίδιο λένε ρητά και μέινστριμ μέσα όπως ο Economist. Αν είναι έτσι όμως τα πράγματα, προς τι η επιμονή της ΕΚΤ στη συνταγή που δεν λύνει το πρόβλημα; Ελλείψει άλλης – και γιατί, εν προκειμένω, το χρήμα είναι χρόνος: μετάθεση, όσο γίνεται, της επόμενης κρίσης, που πιθανότατα θα θάψει το κοινό νόμισμα. Κερδισμένος χρόνος, τουλάχιστον όπως ελπίζουν, γιατί οι προϋποθέσεις με τις οποίες εξασφαλίζεται ο φτηνός δανεισμός (ας θυμηθούμε τον Στρέεκ: η μείωση των μισθών, η περικοπή των συντάξεων, η αποδυνάμωση των συνδικαλιστικών οργανώσεων), είναι ακριβώς η «σωστή» συνταγή. Αν το αντίτιμο για να ξεπαγώσουν μόνο τα βραχυχρόνια μέτρα για την Ελλάδα είναι αυτό που καταλαβαίνουμε όλοι στα εργασιακά, αντιλαμβάνεται κανείς ποιο πολλαπλάσιο θα απαιτηθεί για να κλείσει η δεύτερη αξιολόγηση, και να μπει η χώρα στο μηχανισμό του QE — να εκπληρωθεί, δηλαδή, η νέα συριζική Μεγάλη Ιδέα.

Οι όροι για την εξασφάλιση λοιπόν της ρευστότητας τώρα, είναι όροι για την κερδοφορία αμέσως μετά. Αλλά ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι υπάρχει κοινό ευρωπαϊκό και δημοκρατικό μετά, όσο η συνταγή αυτή δεν υπόσχεται βάσιμα σε όλους – δεν ανακόπτει, λοιπόν, αλλά ενισχύει την Ακροδεξιά;

* Το βιβλίο του Βόλφγκανγκ Στρέεκ «Κερδίζοντας χρόνο. Η καθυστερημένη κρίση του δημοκρατικού καπιταλισμού» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος, σε μετάφραση της Μαρίνας Τουλγαρίδου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s