ΤΙ ΘΑ ΜΑΣ ΛΕΙΨΕΙ ΑΝ ΛΕΙΨΟΥΝ ΤΑ «ΝΕΑ» ΚΑΙ ΤΟ «ΒΗΜΑ»

Αν το κλείσιμο του «Βήματος» και των «Νέων» είναι οριστικό, ή αν οι εκδόσεις τους αναστέλλονται ώστε να πιεστεί η κυβέρνηση να παρέμβει δραστικότερα, αυτό το ξέρουν για την ώρα μόνο οι άμεσα εμπλεκόμενοι. Το ενδεχόμενο, ωστόσο, να συμβαίνει το δεύτερο δεν είναι θεωρία συνωμοσίας. Ο ίδιος ο Ψυχάρης, στο σημερινό εξόδιο εντιτόριαλ, κατηγορεί κυβέρνηση και αντιπολίτευση ότι «δεν συναινούν για την κατάθεση µιας τροπολογίας που θα µπορούσε να λύσει προσωρινά το χρηµατοδοτικό πρόβληµα».

Η «ασπίδα» του Ψυχάρη είναι οι 500 εργαζόμενοι του Οργανισμού και το πλήγμα στον πλουραλισμό, σε ενδεχόμενο οριστικό λουκέτο. Και το μεν πρόβλημα για τους εργαζόμενους είναι προφανώς το κύριο – όμως οι ίδιοι και οι ενώσεις τους είναι μάλλον αρμοδιότεροι από τον εκδότη. Το επιχείρημα του πλουραλισμού μοιάζει, λοιπόν, πιο πειστικό, για μια επιχείρηση που δεν είναι μια οποιαδήποτε. Είναι όμως;

Ο ΔΟΛ πράγματι δεν παράγει ανταλλακτικά, ελαστικά ή είδη τζακιού. Ένας από τους λόγους που κλείνει, ωστόσο, είναι ακριβώς η λειτουργία του ως κοινό «μαγαζί». Δεν είναι, θέλω να πω, μόνο η οικονομική κρίση ή η ιντερνετική κουλτούρα (του κομματιού, της ανυπομονησίας και του δωρεάν) αυτά που έφεραν «Βήμα» και «Νέα» στην οικονομική καθίζηση – όπως συνέβη νωρίτερα με το βιβλίο και τον Τύπο, εδώ και διεθνώς. Είναι, επίσης, η απώλεια του κύρους: ένα μείγμα ελιτισμού και λαϊκισμού, και τελικά ο πρωταγωνιστικός ρόλος σε ένα μονοφωνικό πολιτικό και μιντιακό στερέωμα, που σήμερα κάνουν να μην περισσεύουν όσοι θα πενθούσαν την απώλεια.

Στην εξιδανικευμένη εκδοχή τους, το «Βήμα» και τα «Νέα» υπήρξαν δύο σημαντικές εφημερίδες «αναφοράς»: παρακολουθούσαν την επικαιρότητα και οργάνωναν τον δημόσιο χώρο, έτσι που, συμφωνούσες ή διαφωνούσες, πάντως σε αυτές αναγνώριζες το έγκυρο ρεπορτάζ για τα κύρια θέματα, έναν τόπο για την αντιπαράθεση των ιδεών και ένα μέσο για την παρακολούθηση της πολιτιστικής κίνησης. Καιρό τώρα, ωστόσο, δεν επρόκειτο για τα φύλλα όπου έψαχνε κανείς την καλή έρευνα – ή τον Κρεμμυδά και τη Φραγκουδάκη, τον Γεωργουσόπουλο και τον Κούρτοβικ. Αυτά φαίνονταν πια να δημιουργούν απόσταση με το κοινό, να μη συνέχουν τον «λαό της Κεντροαριστεράς». Και σε κάθε περίπτωση, να μη συμβάλουν σε ισολογισμούς ικανοποιητικούς για τους μετόχους.

Ο τρόπος, έτσι, των δύο εφημερίδων να καλύψουν την απόσταση με το κοινό, ήταν να γίνουν τα φύλλα της κεντρώας μικροαστικής ανασφάλειας: για την κατάσταση στο κέντρο της Αθήνας και το μεταναστευτικό, για την άνοδο του αγανακτισμένου «λαϊκισμού» και των «άκρων» (των «πόλων μαύρου και κόκκινου φασισμού», όπως το έθετε στα «Νέα» ο Γιάννης Βούλγαρης), για την τρομοκρατία και τον αστάθμητο, «αντιευρωπαϊκό» ΣΥΡΙΖΑ.

Κάπως έτσι, λοιπόν, οι δύο εφημερίδες έγιναν απλώς μαγαζιά και πολιτικά εργαλεία στα χέρια της ιδιοκτησίας τους, όπως πάντα στις πολιτικές κρίσεις: τα φύλλα μιας μονίμως ανασυγκροτούμενης Κεντροαριστεράς, του κατακίτρινου Παπαχρήστου και του διαβόητου, αλλά τηλε-οικείου Πρετεντέρη, των παραπολιτικών της Πανδώρας και του αστυνομικού ρεπορτάζ που απηχούσε τις πηγές του. Στις πιο «ιντελεκτουέλ» δε στιγμές, τα έντυπα όπου διάβαζες νεοσυντηρητικούς ξένους διανοούμενους όπως ο Μπρικνέρ ή ο Ταγκιέφ, τους ίδιους δηλαδή που ανακυκλώνονταν μεταξύ των δύο εφημερίδων, συγκεκριμένων εκδοτικών οίκων και πολιτιστικών ιβέντ στο Μέγαρο Μουσικής. Οι πιο «ετερόδοξες» απόψεις είχαν πια περιοριστεί ασφυκτικά.

Ακολουθώντας την Κεντροαριστερά στην αφομοίωση από τη Δεξιά και στο χώρο των ιδεών, τα έντυπα του ΔΟΛ μας εξοικείωσαν με το είδος Ιστορίας που κάνουν οι Καλύβας και Μαραντζίδης. Κι ενώ ως ένα σημείο συζήτησαν την «καινοτομία» με διαφωνούντες, σε ένα δεύτερο χρόνο αναβάθμισαν το εγχείρημα, φτάνοντας μέχρι την εξιλέωση του Έρνστ Νόλτε, διαβόητου ιστορικού και αρνητή του Ολοκαυτώματος.

Στα τελευταία τους, οι δύο εφημερίδες καθρέφτιζαν πια έναν μειοψηφικό «μεσαίο χώρο» που, στην πόλωση μετά το 2008, έπαψε να είναι πολιτικά αυτόνομος και σημαντικός, όσο τη δεκαετία του ’90. Γι’ αυτό και έπαψε και να προσπαθεί καν να είναι «ηγεμονικός», δηλαδή πολυφωνικός. Αντί γι’ αυτό, φαινόταν να ακολουθεί έναν παρακμάζοντα, και γι’ αυτό όλο και πιο «μονόχνωτο», όλο και πιο αυταρχικό αστισμό. Κάπως έτσι, οι προσπάθειες αντιπολίτευσης εξ αριστερών στον κυβερνητικό ΣΥΡΙΖΑ μετά το ’15, υπήρξαν ελάχιστα πειστικές.

Ίσως δεν είναι τυχαίο, έτσι, που ο τρόπος του ΔΟΛ να γίνει «λαϊκότερος», άρα και πιο φιλικός στο κοινό που παραδοσιακά εκπροσωπεί, σήμερα μεσουρανεί κυκλοφοριακά στην καθαρή του μορφή, στην εκδοχή του (ιντερνετικά επιδεξιότερου) «Πρώτου Θέματος»: Πολιτική στράτευση χωρίς προσχήματα και διαφωνίες, κιτρινισμός χωρίς όρια, info-tainment με τη σφραγίδα του τηλε-εκδότη, σχέση με το αναγνωστικό κοινό απολύτως ανταλλακτική και «κατοπτρική»: η εφημερίδα δεν παίρνει θέση «παιδαγωγού», όπως παλιότερα τα έντυπα του ΔΟΛ (αυτό θα ήταν «αυταρχικό» και ελιτίστικο)· αντίθετα, καθρεφτίζει τους αναγνώστες της, όπως τουλάχιστον τους φαντάζεται: ωφελιμιστές που μαζεύουν προσφορές και κουπόνια, μπανιστιρτζήδες και μισογύνηδες, ημιμαθείς και μισοφασίστες.

Στο τοπίο, μιντιακό και πολιτικό, μετά το 2015, δεν είναι σαφές τι θα μας λείψει αν λείψουν το «Βήμα» και τα «Νέα» – τι δεν υπάρχει, δηλαδή, ήδη στο «Πρώτο Θέμα» και την «Καθημερινή», για το κοινό που δεν πείθεται από τον σημερινό φιλοκυβερνητικό Τύπο. «Τα μεγάλα ΜΜΕ», γράφει ο Μπερνάρ Πουλέ στο εξαιρετικό Το τέλος των εφημερίδων και το μέλλον της ενημέρωσης, «είναι όπως τα πρόβατα: καλύπτουν ταυτόχρονα τα ίδια θέματα, προσφέρουν μαζί τις ίδιες αναλύσεις. Και καθώς οι πολιτικοί προσπαθούν να κατανοήσουν τη χώρα τους ουσιαστικά μέσω των ΜΜΕ –και των δημοσκοπήσεων–, πρέπει να ανησυχούμε». Όχι, ωστόσο, για την τύχη των συγκεκριμένων εντύπων. «Αυτό που κινδυνεύει να μας λείψει», εξηγεί ο ίδιος, «δεν είναι η ‘Monde’ ή η ‘Figaro’, αλλά η δυνατότητα να χρηματοδοτηθεί η δουλειά του δημοσιογράφου, όποιος κι αν είναι ο τρόπος διάδοσής της».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s