ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΒΑΣΙΛΗ: ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ 2018

Σύντροφε,

Κάθε λίστα με “προτεινόμενα” είναι από υποκειμενική έως τελείως αυθαίρετη. Υπάρχει, ωστόσο, ένα κριτήριο που κάνει κάποιες από τις προτάσεις πειστικότερες από άλλες: αν η ανάγνωση είναι πράξη ευθύνης (της ευθύνης μας να καταλάβουμε τι συμβαίνει και να ανακαλύψουμε τρόπους να μην μείνουμε στα λόγια), αλλά ταυτόχρονα και απόλαυσης (της απόλαυσης του κερδισμένου χρόνου), καλά λέμε τα βιβλία που τα καταφέρνουν και στα δυο.

Για τη φετινή χρονιά, ανάμεσα σε κάμποσα, ξεχώρισα τα παρακάτω δώδεκα — ένα για κάθε μήνα:

  1. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ, του Έρι Ντε Λούκα (Κέλευθος)

“Οι ιστορίες”, γράφει ο Ντε Λούκα, “είναι απομεινάρια που αφήνει το πέρασμα. Δεν είναι αέρας, αλλά αλάτι, αυτό που μένει μετά τον ιδρώτα […] για να πιστέψω μια ιστορία πρέπει να πιστέψω και στη φωνή, στα μάτια που την ανακαλούν διανθίζοντας τη μνήμη, στα πόδια που δεν μπορούν να πουν ψέματα. Πιστεύω σ’ ολόκληρο το άτομο ενώ διηγείται, αναφέρει, λέει. Αν φαλτσάρει σε κάποιο σημείο του σώματος, το καταλαβαίνω και σταματάω”.

Ο Ντε Λούκα είναι μέρος του δρομολογίου της ιταλικής άκρας αριστεράς της δεκαετίας του ’70: αυτόπτης μπροστά “σε κλούβες με θωρακισμένα τζάμια [όπου] συλληφθέντες τριγύριζαν με τους καραμπινιέρους καταγγέλοντας τους ίδιους τους συντρόφους τους με αντάλλαγμα μια άλλη ζωή”. Την Ελλάδα την ανακάλυψε στους Λειψούς. Η ιστορία της Ειρήνης εκτυλίσσεται στην Πάτμο.

Όπως σε κάθε ιστορία, ο συγγραφέας είναι κι εδώ αδιάλειπτα παρών — στο βουνό και στο νερό: Με τις γνώριμες μικρές περιόδους να εξασφαλίζουν την ποιητικότητα –επιδέξιος, χωρίς επιτήδευση. Με τον μεγεθυντικό φακό να εκτείνει όσο χρειάζεται στιγμές, να διασώζει αποχρώσεις στα νεύματα, τα κίνητρα και τις κινήσεις. Αν η τέχνη στη λογοτεχνία μοιάζει με το να ζυγίζεις τα υλικά του μείγματος και να πλάθεις κάτι καινούριο, ο Ντε Λούκα πλάθει αράδα την αράδα, με επιμέλεια ποιητή.

  1. ΠΡΙΝ ΤΟ ΞΗΜΕΡΩΜΑ, του Σαλαττίν Ντεμίρτας (Πατάκης)

Ακόμα κι αν έχει σημαντικά να πει, όπως φαντάζεται κανείς για έναν αριστερό ηγέτη κρατούμενο στις φυλακές υψίστης ασφαλείας της Τουρκίας, ένας συγγραφέας δεν είναι καθόλου προφανώς λογοτέχνης. Το “Πριν το ξημέρωμα” κερδίζει, λοιπόν, αυτό ακριβώς το στοίχημα: να μην είναι πολιτικό βιβλίο πλην ατυχής λογοτεχνική απόπειρα — αλλά μια συλλογή κομψοτεχνημάτων για τη σκληρή ζωή στην Τουρκία. Είναι η ματιά ενός άνδρα στη δολοφονική πατριαρχία, τον αιματηρό (και συχνά γκροτέσκο) αυταρχισμό, την απόγνωση και την αφοσίωση. Το βιβλίο, που βγήκε στην Τουρκία το 2017, κερδίζει κι ένα δεύτερο, εξίσου δύσκολο στοίχημα: να είναι φροντισμένο και, ταυτόχρονα, λαϊκό. Να μιλά για τις αγωνίες των λαϊκών ανθρώπων, τις γειτονιές, τους εφιάλτες τους, με τρόπο που να καταλαβαίνουν μυημένοι και αμύητοι. Κάθε διήγημα ξεκινά μ’ ένα ωραίο σχέδιο της αδελφής του συμπροέδρου του HDP, της Μπαχάρ Ντεμίρτας. Κι είναι σπουδαίο που η συλλογή αφιερώνεται “στις γυναίκες που δολοφονήθηκαν ή έπεσαν θύματα βίας”. Η Στέλλα Βρεττού, μια ακόμα από τις γυναίκες του βιβλίου, έχει κάνει ωραία δουλειά στη μετάφραση.

  1. ΚΟΥΤΣΟ, του Χούλιο Κορτάσαρ (opera)

Η επανέκδοση του βιβλίου, σε μετάφραση τώρα του Αχιλλέα Κυριακίδη, ήταν ένα από τα εκδοτικά “γεγονότα” του 2018, για να το πω με ύφος δόκιμου κριτικογράφου. Γιατί να διαβαστεί το Κουτσό; Κατά τη γνώμη μου, για δύο λόγους. Ο πρώτος: γιατί αυτό το “θηρίο”, όπως το λέει ο μεταφραστής του, απαιτεί να είσαι εκεί, να μη νυστάζεις και να βρεις τον λόγο μόνος σου — ένα έργο λογοτεχνικής αναρχίας. Ο δεύτερος: γιατί στο “Κουτσό” καταλαβαίνεις ότι οι μεγάλοι έρωτες και η μεγάλη λογοτεχνία συνορεύουν επικίνδυνα και κινδυνεύουν εξίσου από την επιτήδευση και τον τραγέλαφο –τόσο που εγγυήσεις, άλλες από την διαρκή εγρήγορση, απλά δεν υπάρχουν.

  1. ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, των Ερίκο Μαλατέστα και Φραντσέσκο Μερλίνο (Ελευθεριακή Κουλτούρα)

Στα 1897, δύο σημαντικές φιγούρες του διεθνούς αναρχισμού, οι Ιταλοί Φραντσέσκο Μερλίνο και Ερίκο Μαλατέστα, διαφωνούν πάνω στο ζήτημα της συμμετοχής στον εκλογικό αγώνα: ο Μαλατέστα είναι κατηγορηματικά εναντίον, ο Μερλίνο κριτικά υπέρ. “Είμαι πεπεισμένος”, γράφει ο τελευταίος, “ότι οι σοσιαλιστές, όλοι τους –αναρχικοί, μαρξιστές και ρεπουμπλικανοί– έχουν, πάνω κάτω, τις ίδιες επιδιώξεις΄ και θα ήθελα να τους δω να αγωνίζονται όλοι μαζί: και ειλικρινά θα ήθελα να δω κάποιο αποτέλεσμα. Θα με ενοχλούσε τα μέγιστα να πεθάνω στην αναμονή μέσα στην οποία ζω εδώ και κάποσα χρόνια”.

  1. ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, των Σαλβαδόρ Σεγκί και ‘Ανχελ Παστάνια (Καινά Δαιμόνια)

Ο αναρχοσυνδικαλισμός γεννήθηκε στην Αμιέννη της Γαλλίας, αλλά γιγαντώθηκε στην Ισπανία, χάρη στο καταλανικό πρότυπο. Τα δύο κείμενα της έκδοσης εκφωνούνται το 1919 στη Μαδρίτη ως συνηγορία υπέρ του προτύπου αυτού: για να υποστηριχτεί το πέρασμα από το επαγγελματικό στο ομοσπονδιακό-κλαδικό συνδικάτο, στη λογική της συγκέντρωσης και της ενοποίησης δυνάμεων.

Ο Σεγκί δολοφονείται το 1923: είναι τα χρόνια που ο εργοδοτικός συνδικαλισμός εξαπολύει πιστολέρο εναντίον αγωνιστών. Ο Πεστάνια, διευθυντής της εφημερίδας της CNT, θα προλάβει τον εμφύλιο. Με όλες τις δεύτερες σκέψεις για τον “τρεϊντγιουνιονισμό”, τον οικονομισμό και τον αντιδιανοουμενισμό του, πρόκειται για κείμενα με ιστορική αξία για το αναρχοσυνδικαλιστικό ρεύμα, που στην Ισπανία έφτασε να μετρά 1 εκατομμύριο αγωνιστές.

  1. ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. ΑΝΤΙΚΡΟΥΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΣΜΟ, των Μάικλ Χέινς και Τζιμ Γούλφρις (Αngelus Novus)

Ο φιλελευθερισμός δεν έχει να υποσχεθεί ένα καλό μέλλον: η υπόσχεσή του περιορίζεται σε ένα μέλλον λιγότερο κακό. Για να γίνει πειστική, η υπόσχεση αυτή περνά από την συκοφάντηση των προσπαθειών για ένα καλύτερο μέλλον: τη συκοφάντηση της Αγγλικής, της Γαλλικής και της Ρωσικής επανάστασης. Η συντηρητική αναθεώρηση της ιστορίας, με πρωτεύουσα το Παρίσι –όπως μέχρι το ’68 η επανασταστική σκέψη– μετρά αισίως τέσσερις δεκαετίες, και σήμερα γίνεται ακόμα πιο επιθετική. Ιστορικοί και φιλόσοφοι, όπως ο Μαρκ Φερό, ο Μάικλ Χέινς, ο Έντζο Τραβέρσο, ο Ντανιέλ Μπενσαΐντ κ.α., ανταποκρίνονται στην πρόκληση: μπορεί οι φιλελεύθεροι να ακούγονται δυνατότερα, αλλά όπως φαίνεται, αυτό δεν έχει να κάνει με την ποιότητα της επιχειρηματολογίας τους.

  1. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ, 10+1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ, των Δημήτρη Χριστόπουλου και Κωστή Καρπόζηλου (Πόλις)

Συλλαλητήρια και ενδοκυβερνητικές κρίσεις, μαθητικές καταλήψεις και επανεμφάνιση και αναβάθμιση ναζιστικών συμμοριών, εμπρησμοί αναρχικών καταλήψεων, ρευστοποίηση των “συνόρων” Δεξιάς-Ακροδεξιάς: ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι το Μακεδονικό “έκλεισε”; Κι ακόμα περισσότερο, ποιος μπορεί να παραγνωρίσει ότι, στο μεγαλύτερο μέρος της, η συζήτηση διεξάγεται μακριά από την επικράτεια του ορθολογικού επιχειρήματος; Οι Χριστόπουλος και Καρπόζηλος το γνωρίζουν — γι’ αυτό δεν το αντιμετωπίζουν με ακαδημαϊκή τήβεννο. Από την άλλη, δεν παραιτούνται από τη μάχη του επιχειρήματος: προτείνουν, έμπρακτα, έναν τρόπο να οργανωθεί πιο αποτελεσματικά. Η κυκλοφορία και η μετάφραση του βιβλίου είναι δύο μόνο απο τους δείκτες της επιτυχίας.

  1. ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΑΠΙΣΤΙΑΣ, της Έστερ Πέρελ (Κέλευθος)

Μετά τον λακανικό ψυχαναλυτή Μάσιμο Ρεκαλκάτι, η Πέρελ είναι η δεύτερη θεραπεύτρια “ευρείας απεύθυνσης” που συστήνουν οι εκδόσεις Κέλευθος στο ελληνικό κοινό. Κι ενώ η ίδια, ως μέινστριμ συμβουλευτική, δεν έχει το θεωρητικό βάθος του Ρεκαλκάτι, ωστόσο χειρίζεται με σοβαρότητα –αλλά καθόλου βλοσυρά– ένα δύσκολο θέμα. Η Πέρελ δεν ψάχνει την τελική αιτία ή την ιδεώδη διαχείριση: η (διακριτική) έκθεση ενός πολύ πλούσιου εμπειρικού υλικού βεβαιώνει πως δεν υπάρχει κάτι τέτοιο από πριν.

Παίρνοντας υπόψη τις κοινωνιολογικές παρατηρήσεις για τη σύγκρουση ελευθερίας και ασφάλειας, αλλά και το κλασικό θέμα στον Φρόιντ, τον διαχωρισμό της αγάπης από τον πόθο (τον διχασμό του ερωτικού αντικειμένου σε αγνή μητέρα και βρώμικη πόρνη, που φυσικά δεν αφορά μόνο τους άνδρες ή τα ετερόφυλα ζευγάρια), αναρωτιέται: μήπως η απιστία σχετίζεται με τις υπερβολικές προσδοκίες μας από τις ερωτικές σχέσεις (όσο μεγαλύτερες, τόσο πιο δύσκολο να εκπληρωθούν); Και μήπως η ίδια, ή σωστότερα η απειλή της, είναι μηχανισμός ανανέωσης των σχέσεων — προφύλαξής τους από την κατοικιδιοποίηση των ερωτικών συντρόφων μέσα στις σταθερές σχέσεις; Οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες, ούτε μοναδικές ή ίδιες για όλους: η απιστία είναι παρούσα ακόμα και στις συμφωνημένα ελεύθερες ή τις πολυσυντροφικές σχέσεις — ως έκφραση αυτονομίας, ελευθερίας και αμφισβήτησης των κανόνων. Κι όμως, μέσα σ’ αυτό το χάος, υπάρχουν σχέσεις που αντέχουν.

  1. ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΙ, του Πάκο Ιγνάθιο Τάιμπο ΙΙ (Έρμα)

Αν και βγήκε στα τέλη του 2017, οι Αρχάγγελοι ίσως είναι από τα βιβλία της χρονιάς. Στη Ρωσία, στο Μεξικό, στην Κίνα, στην Αυστρία, υπήρξαν άντρες και γυναίκες που δεν απασχόλησαν τους ιστορικούς. Κι όμως, στα χρόνια τους άνοιξαν πολύτιμους δρόμους στην υπόθεση της επανάστασης. Τις ιστορίες των ανθρώπων αυτών μας χαρίζει ο ΠΙΤ2 (αρχικά του Πάκο Ιγνάθιο Τάιμπο).Αριστεροί σοσιαλδημοκράτες, κομμουνίστριες, αναρχικοί –στις στιγμές που η κοινωνική σύγκρουση γινόταν με το σώμα και τη ζωή, οι ταυτότητες είχαν μικρότερη σημασία. Τη μεγαλύτερη την είχε το πρακτικό παράδειγμα.

  1. ΤΗ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΘΗΚΑ ΣΕ ΠΟΥΛΙ, της Ίνγκριτ Σαμπέρ, σε σχέδια του Guridi (Πατάκης)

Από καλή τύχη, αυτό το όμορφο παραμύθι έπεσε στα χέρια μου τη σωστή στιγμή. Μια μικρή στιγμή ευτυχίας.

  1. Η ΠΙΠΑ ΤΟΥ ΣΤΑΛΙΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ (ΑΝΤΙ)ΣΟΒΙΕΤΙΚΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ (Κίχλη)

Ο Γιώργος Τσακνιάς μάζεψε ανέκδοτα που στην εποχή τους διέσωζαν το γέλιο και μια ειρωνεία αντιεξουσιαστική — άλλο που στη δική μας εποχή η ειρωνεία είναι συνήθως των γελωτοποιών της εξουσίας κάθε λογής. Όμορφη έκδοση, όσο πικρή.

  1. ΜΕΞΙΚΟ 1968, του Κρίτωνα Ηλιόπουλου (Εκδόσεις των Συναδέλφων)

Ο Κρίτων Ηλιόπουλος είναι ένα είδος πρέσβη του μεξικάνικου ’68. Πρέσβεις, βεβαίως, έχουν τα κράτη — όχι οι εξεγέρσεις. Τι να πει κανείς, όμως, για τον άνθρωπο που μετέφρασε το “Φυλαχτό του Μπολάνιο, την πρώτη νουβέλα που βγήκε στα ελληνικά για την εξέγερση των 123 ημερών. Ύστερα το “΄68 Μεξικό” του Τάιμπο. Κι ύστερα έγραψε κι ένα δικό του: ένα πολυφωνικό βιβλίο για το κίνημα που έβγαλε στο δρόμο 500.000 ανθρώπους και κατασφάχτηκε από το μεξικάνικο κράτος …προληπτικά, ενόψει Ολυμπιακών Αγώνων, με πολλούς από τους νεκρούς να αγνοούνται για χρόνια.

Το «παγκόσμιο ’68» λογίζεται συνήθως ως ευρωπαϊκό. Ο Κρίτωνας διασώζει την μεξικάνικη μαυροκόκκινη εξέγερση, τους ανθρώπους και τα κείμενά της από τη λήθη. Και το κάνει θυμίζοντας πως η εξουσία μπορεί να γίνεται στυγερή και κυνική, ακόμα κι όταν η απειλή εναντίον της είναι ασύμμετρα μικρότερη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s